Gevoelens

Gevoelens: aangeboren of aangeleerd?

Sommige emoties zijn niet aangeleerd, maar aangeboren en universeel. Deze worden 'basisemoties' genoemd. Hieronder vallen: vreugde, verdriet, woede, angst, verbazing en walging. Er is geen enkele cultuur waarin deze emoties niet voorkomen. Dat dit zo is blijkt uit het feit dat zelfs baby's die blind geboren zijn, de gelaatsuitdrukkingen vertonen die typerend zijn voor deze basisemoties.

Basisemoties helpen ons om het hoofd te bieden aan de fundamentele uitdagingen waarvoor mensen overal ter wereld komen te staan. Algemeen gedeelde basisemoties hebben in de loop van de tijd een eigen vorm ontwikkeld en kregen allerlei culturele nuances. Zo is bijvoorbeeld 'boos' zijn uitgebreid naar de specifiekere vorm 'beledigd' zijn. Basisemoties zullen zich onder vrijwel alle omstandigheden ontwikkelen. Emoties die specifiek zijn voor een bepaalde cultuur, zullen zich echter alleen ontwikkelen als je opgroeit in die bepaalde cultuur.

Gevoelens en cultuur

Onze waarden, normen en idealen, die mede door onze cultuur beïnvloed worden, bepalen voor een heel groot deel de emotionele effecten die gebeurtenissen op ons hebben. Dit betekent dat ook onze stemmingen niet los staan van krachten uit d omgeving, maar worden gekleurd door opvattingen over welke emoties toegestaan zijn en welke niet.

Jaloezie en teleurstelling bijvoorbeeld zijn in het westen niet zo geaccepteerd en deze gevoelens worden hier, als gevolg daarvan minder snel geuit dan verdriet. In andere culturen is het juist weer veel meer aanvaard om o.a uitbundig je woede tot uiting te brengen. Soms mogen we een bepaalde emotie best voelen, maar haar niet op elke willekeurige manier uiten of naar handelen.

Door te proberen te voldoen aan die normen, kan men het contact kwijtraken met een gedeelte van zichzelf. Deze kunnen onze waarneming immers vertroebelen of belemmeren. Daardoor kunnen we emotionele signalen sneller over het hoofd zien.

Ook opvattingen over welke karaktereigenschappen prijzenswaardig zijn of juist niet, kunnen een invloed hebben hoe en of we onze gevoelens uiten. Vb: bescheidenheid siert de mens, dus je mag niet te enthousiast doen over jouw successen.

Gevoelens en het lichaam

Je kunnen ontspannen en concentreren op jouw binnenwereld is noodzakelijk om je bewust te worden van je emotionele signalen. Je lichaam geeft vaak signalen af over je emotionele ingesteldheid en over wat je aan het doen bent met jezelf.

Wanneer je in staat bent woorden te geven aan je eigen lichamelijke signalen, kun je meer zicht krijgen op hetgeen een bepaalde situatie of persoon met jou doet. Vb: als jij je benauwd op de borst voelt, kan dit iets zeggen over de beklemming waarin jij jezelf zet. Wanneer je een brok in je keel voelt, kun jij je er bewuster van worden dat je misschien niet alles zegt wat je te zeggen hebt. Vaak spelen belemmerende overtuigingen hierbij ook een rol. "Ik mag mijn mening niet geven want dan doe ik anderen pijn".

Omgaan met gevoelens

Hoe je omgaat met jouw gevoelens heeft o.a te maken met de gedachten die je hebt over datgene wat er is gebeurt. Deze gedachten kunnen leiden tot prettige, positieve gevoelens of tot onprettige, negatieve gevoelens. Deze negatieve gevoelens kunnen een gezonde of een ongezonde werking hebben. Van een ongezonde werking is sprake wanneer deze gevoelens leiden tot apathie. Vb: angst, depressie en schuld die als effect hebben dat de energie stagneert en er geen actie wordt ondernomen in een bepaalde situatie. Je stelt je passief op.

Deze emoties worden nog versterkt, wanneer je negatieve gebeurtenissen gaat vermijden. Als je bijvoorbeeld angstige situaties uit de weg gaat, leidt dat ertoe dat je die specifieke situaties steeds spannender gaat vinden, waardoor je er weer angstiger voor wordt. In tegenstelling tot de ongezonde negatieve emoties, gaat het er bij gezonde negatieve emoties om dat ze jou aanzetten tot handelen. Vb: bezorgdheid, ergernis, spijt. Deze gevoelens maken dat je actie gaat ondernemen om een ongewenste situatie te veranderen.

De meest emotioneel belanden momenten kunnen meer dan één stemming oproepen. ieder mens zal in zo'n situatie onwillekeurig die term kiezen die het best bij hem/haar past. De termen die hij/zij liever niet op zichzelf betrekt, wordt meestal zelf niet in overweging genomen. Zo kan iemand zich vastbijten in woede als reactie op een verlies, of zich juist schuldig gaan voelen om verdriet te vermijden. Ook kan iemand jaloezie voelen verkiezen boven angstig zijn, omdat een partner vb met iemand anders flirt en bang is deze kwijt te zullen raken.

De voordelen die bepaalde emoties hebben boven anderen, verklaren de hardnekkigheid van het vast blijven houden aan bepaalde gevoelens. Veelal worden gevoelens afgezwakt door vermijdingsgedrag of door het zoeken naar afleiding. Zo hoeft men niet toe te geven aan de emotie en vermindert het de spanning.